Bij zijn zeventigste verjaardag lanceert architect en ingenieur Thijs Asselbergs het initiatief ‘Brug naar morgen’ om de openbare ruimte te herwaarderen en de auto-dominante stedenbouw van de twintigste eeuw te doorbreken. Het project, met de Langebrug in Haarlem als voorbeeld, pleit voor een duurzame, inclusieve stad waarin de publieke ruimte dient als ontmoetingsplek, met een picknickmanifestatie in 2027 als startpunt. Via het platform ‘Vriend van de Brug naar Morgen’ wordt opgeroepen tot actieve steun voor deze stedelijke transformatie.
Vriend van de Brug naar morgen word je door €33 over te maken op rekeningnummer NL83 INGB 0660 4917 02, ten name van De Nieuwe Architect te Haarlem, onder vermelding van Vriend van de Brug naar morgen en een bevestigingsmail met je naam te sturen naar info@ataindex.nl.
‘Het vieren van een zeventigste verjaardag brengt onvermijdelijk een moment van reflectie met zich mee. Je kijkt achterom naar de wegen die zijn bewandeld, de lijnen die zijn getrokken en de structuren die zijn gebouwd. Als architect en ingenieur heb ik geleerd dat terugkijken alleen zin heeft als het je blik op de toekomst scherpt. De ruimte die we vandaag ontwerpen, bepaalt immers hoe we morgen functioneren en samenleven.
Mijn professionele leven heeft zich altijd afgespeeld op het snijvlak van onderwijs, praktijk en publieke verantwoordelijkheid. Van de collegezalen van de TU Delft en de Academies van Bouwkunst tot de straten van Haarlem, waar ik stadsarchitect en bewoner ben: mijn fascinatie is altijd dezelfde gebleven. Het is een fascinatie voor de fundamentele waarden van vrijheid, innovatie, experiment, diversiteit en verbinding. Deze waarden zijn voor mij essentiële bouwstenen voor een leefbare wereld.
Aan de vooravond van een nieuw decennium in mijn leven voel ik de urgentie om de balans op te maken. Niet om te consolideren wat er is, maar om de status quo uit te dagen. We staan voor enorme maatschappelijke opgaven. De klimaatcrisis, toenemende polarisatie en veranderende stedelijke dynamiek dwingen ons tot radicale keuzes. Dit pamflet is een brief aan de toekomst, maar tegelijk ook een directe oproep aan het heden. Het is een pleidooi voor een andere houding, een herwaardering van onze openbare ruimte en een ode aan de fysieke ontmoeting.
Het loslaten van de twintigste eeuw: De Nieuwe Architect
Lange tijd werd onze benadering van de gebouwde omgeving gedomineerd door de dogma’s van de twintigste eeuw. Het was de eeuw van functiescheiding, grootschalige systemen en bovenal de totale dominantie van de auto. Steden werden ontworpen als machines, waarbij efficiëntie, doorstroming en parkeervoorzieningen de hoogste prioriteit hadden. De menselijke schaal raakte daarbij te vaak ondergesneeuwd. Architecten opereerden geregeld als autonome vormgevers die monumenten voor de eeuwigheid neerzetten, losgezongen van de sociale werkelijkheid van de alledaagse gebruiker.
Toen ik het initiatief De Nieuwe Architect lanceerde, deed ik dat vanuit de diepe overtuiging dat deze traditie haar houdbaarheidsdatum had overschreden. De jonge generatie ontwerpers die wij vandaag opleiden mag niet langer de reflexen van de vorige eeuw herhalen. We hebben geen behoefte aan architecten die louter esthetische objecten aan de markt aanbieden. We hebben behoefte aan architecten die optreden als maatschappelijke agendaregisseurs.
De Nieuwe Architect kiest voor een fundamenteel andere houding. Deze ontwerper is flexibel, durft te experimenteren en omarmt onzekerheid als een kans voor innovatie. Het vakgebied transformeert van een solistische discipline naar een verbindende kunstvorm. Dat vraagt om de moed om fouten te maken, tijdelijkheid toe te laten en ruimte te bieden aan diversiteit in het gebruik. Vrijheid in de architectuur betekent niet dat alles mag, maar dat het ontwerp zo genereus is dat ruimte ontstaat voor onvoorspelbaar menselijk gedrag. Innovatie ontstaat immers pas wanneer het experiment de ruimte krijgt.
De anatomie van verbinding: de Langebrug
Hoe vertaal je die theoretische exercitie naar de weerbarstige praktijk van een historische stad? Mijn antwoord daarop ligt verankerd in de klei en het water van Haarlem. Als stadsarchitect kreeg ik te maken met een stad die, net als veel andere Nederlandse steden, worstelde met haar interne barrières. Het Spaarne is de levensader van Haarlem, maar historisch gezien ook een fysieke scheidslijn tussen het dynamische centrum in het westen en de opkomende, transformerende wijken in het oosten.
De vernieuwing van de Langebrug aan het begin van de jaren negentig was voor mij veel meer dan een infrastructureel project. Een brug is in wezen het puurste architectonische archetype van verbinding. Zij heft de scheiding op tussen hier en daar, tussen wij en zij. Bij het ontwerpen en realiseren van deze verbinding over het Spaarne stond één ding centraal: de brug moest een katalysator zijn voor een nieuwe stedelijke dynamiek.
Door oost en west fysiek met elkaar te verbinden, veranderde niet alleen de verkeersstroom, maar ook de mentale kaart van de Haarlemmer. Een goed ontworpen brug nodigt uit tot oversteken en tot het verkennen van wat aan de overkant ligt. Zij stimuleert de diversiteit van de stad, omdat zij werelden samenbrengt die voorheen langs elkaar heen leefden. De Langebrug en haar omgeving laten zien dat architectuur sociale structuren kan versterken en herstellen. Het is het tastbare bewijs dat een fysieke ingreep de maatschappelijke verbinding kan vergroten.
De openbare ruimte als democratisch podium
De brug is echter slechts een onderdeel van een veel groter geheel: de openbare ruimte. In een tijd waarin onze levens zich steeds meer digitaal afspelen, binnen de filterbubbels van sociale media, dreigt de kunst van het gesprek verloren te gaan. De openbare ruimte is het democratische podium dat we met elkaar delen. Het is de plek waar je iemand tegenkomt: iemand die niet denkt zoals jij, er anders uitziet of een ander leven leidt.
Juist in de kwaliteit van die openbare ruimte ligt een sleutel tot het verminderen van maatschappelijke spanningen. Een goed ontworpen plein, park of brede kade dwingt niets af, maar verleidt. Het schept informele mogelijkheden om met elkaar in gesprek te gaan. Een toevallige ontmoeting bij een bankje, een blik van verstandhouding langs het water: het zijn deze kleine momenten van collectiviteit die het fundament vormen van een gezonde samenleving.
Als we die ontmoeting serieus nemen, moeten we ook de ecologische randvoorwaarden ervan durven herzien. De noodzaak van ingrijpende verduurzaming is niet alleen een technisch vraagstuk van zonnepanelen en warmtepompen. Het is ook een ruimtelijk en sociaal vraagstuk. Duurzaamheid gaat over de veerkracht van onze leefomgeving. Een stad die klaar is voor de toekomst geeft minder ruimte aan rijdende en geparkeerde auto’s en meer ruimte aan bewegende mensen.
Kijk naar het Spaarne. De oevers van deze prachtige rivier kunnen de huiskamers van de stad zijn. Door te kiezen voor autoarme oevers transformeren we functionele verkeersruimte in hoogwaardige verblijfsruimte. Waar voorheen ronkende motoren de boventoon voerden, ontstaat er ruimte voor terrassen, wandelpaden, ecologische routes, stadsnatuur en ontmoetingsplekken. Het water wordt beter voelbaar en beleefbaar.
Dit vraagt uiteraard om een radicale omslag in onze mobiliteit. We moeten toe naar intensiever en kwalitatief hoogwaardiger openbaar vervoer, gecombineerd met actieve vormen van mobiliteit zoals lopen en fietsen. Ik heb die transitie zelf inmiddels gemaakt. De auto is er alleen als het niet anders kan; lopen, de bus en de trein zijn er voor in de plaats gekomen. Het heeft mijn blik op de stad verruimd. Je beleeft de seizoenen, je groet een voorbijganger en je bent onderdeel van het stedelijke leven, in plaats van ervan afgesloten te zijn in een blikken cocon.
Een manifest op de brug: de picknick en de vrienden
Een visie blijft krachteloos als zij niet in de praktijk wordt gebracht en niet gezamenlijk wordt beleefd. Verandering begint niet met dikke beleidsnota’s, maar met gedeelde ervaringen die laten zien hoe het anders kan. Daarom grijp ik mijn zeventigste verjaardag aan om Brug naar morgen te lanceren.
Tijdens de Open Monumentendagen van 2027 willen we de eerste publieke manifestatie van het project organiseren. Het plan is om de Langebrug voor één dag vrij te maken van autoverkeer en te transformeren tot een plek voor ontmoeting. Ik nodig de hele omgeving uit voor een grootschalige picknick op de brug. Het doel is even simpel als revolutionair: mensen uit de auto krijgen, hen uitdagen om te lopen en te fietsen en laten ervaren hoe genereus de openbare ruimte wordt wanneer we haar durven te bestemmen voor mens, dier en natuur.
Stel je voor: een brug vol tafels, kleden, eten, muziek en stemmen boven het water van het Spaarne. Een tijdelijke utopie die laat zien hoe de stad van de eenentwintigste eeuw eruit kan zien. Het is een viering van de verbinding die deze brug dagelijks mogelijk maakt, maar dan in haar puurste menselijke vorm.
Om deze visie niet tot een eenmalig evenement te beperken en het maatschappelijke draagvlak voor dit soort stedelijke transformaties blijvend te vergroten, lanceer ik het platform Vriend van de Brug naar morgen. Ik vraag iedereen die gelooft in een duurzame, inclusieve en verbindende stad om zich hierbij aan te sluiten.
Dit vriendschapsprogramma is geen vrijblijvende sympathiebetuiging. Het vormt een actieve gemeenschap waarmee we middelen en maatschappelijke kracht verzamelen om projecten te initiëren die de openbare ruimte teruggeven aan mens, dier en natuur. Het is een vliegwiel voor het experiment en de innovatie die onze steden zo hard nodig hebben.
De blik vooruit
Aan de lezer in de toekomst: ik hoop dat, wanneer je dit pamflet leest, de ideeën die hierin worden beschreven gemeengoed zijn geworden. Ik hoop dat je leeft in een stad waar de oevers van de rivieren groen en autoarm zijn, waar het openbaar vervoer de natuurlijke ruggengraat van de mobiliteit vormt en waar de openbare ruimte nog altijd de plek is waar diversiteit wordt gevierd.
Aan mijn tijdgenoten van vandaag: de toekomst is geen voldongen feit dat ons overkomt. De toekomst is iets wat we gezamenlijk ontwerpen, elke dag opnieuw, met elke lijn die we trekken en elke keuze die we maken. Laten we breken met de angst voor het experiment. Laten we de tradities die ons beknellen achterlaten in de twintigste eeuw. Laten we samen de brug oversteken naar een duurzame, open en verbonden wereld.
Word vriend, kom naar de brug, ga in gesprek en wandel met me mee.’
Foto boven: Luuk Kramer.