Durft Haarlem?
IKEA in de gevangenis was onze Stekker-slogan op de dag van de architectuur drie jaar geleden. Het adresseerde het debat over welke functie in de leegkomende koepelgevangenis van Haarlem kon komen. Een beeld om de mensen wakker te schudden en te laten nadenken over wat gaan we waar maken? Inmiddels krijgt Haarlem aldaar dankzij een unieke interventie geen IKEA maar een universiteit.

En wederom: welkom bij IKEA!
Voor vanmiddag wil ik de slogan Station IKEAvoor deze locatie introduceren. Is IKEA immers niet al jaren de ‘placemaker’ van dit gebied? ‘IKEA 10 minuten’ rijden staat op een groot bord bij de Haarlemmerpoort in Amsterdam. Zo kort zijn Amsterdam en Haarlem al eeuwen infrastructureel met elkaar verbonden.

Vooruit met de geit zou je zeggen, kom op met die Oost-as opdat we niet meer tegen die onsamenhangende, lege rafelrand van deze wonderschone eeuwenoude stad aankijken. Ik pleit al sinds mijn tijd als stadsarchitect van Haarlem – inmiddels al weer zo’n 25 jaar geleden – voor de grote kans voor wat we hier vanmiddag bespreken: de Oostpoort!

Wij staken ruim tien jaar terug de Stekker in Haarlem®, richtten in 2015 een stadslab op. We toerden met atelier Oostwaarts met politici, stakeholders en investeerders in een cabriobus door de Waarderpolder. Toonden de kansen voor oost. We dronken thee in het stadhuis en spraken uitvoerig over marktconsultatie. We aten pizza’s in de burelen van ontwikkelaars en schoven bij wijkbewoners aan de keukentafel aan. We dronken koffie bij IKEA met de stadsbouwmeester tussen honderden ouderen op maandagmorgen 9 uur.

Dus IKEA ik zie een kans: dit is IKEA-stad.
Hier kan de maakindustrie verder worden uitgerold. Hier kun je dankzij uitstekend openbaar vervoer komen en wordt de metro uit Amsterdam doorgetrokken. Hier wordt circulair en duurzaam gedacht. Hier kun je veilig en comfortabel je auto achterlaten om vervolgens naar het oude centrum of met uitstekend en snelwerkend openbaar vervoer naar duin- of strandgebied te gaan. Een goede autoverbinding tussen Zandvoort en Haarlem komt er immers nooit. Dat is 30 jaar praten zonder geld hebben.

Bij oost ga je je auto uit en door naar centrum en west. We fietsen, lopen of laten ons intelligent elektrisch vervoeren in een slim zelfrijdend systeem. Met de Koepel als hub en verbonden met Oostpoort als aanjager van vervoersinnovatie. Onze provinciehoofdstad wordt een voorbeeld voor heel west Europa. Een nieuw knooppunt in de metropoolregio Amsterdam, een vileine oost-as met hoge bebouwingsdichtheid als toegangspoort, heerlijk groen daar direct omheen en met natuurlijk een stent voor oost.

Een stent in oost, wat is dat?
Trek die Prins Bernardlaan nu eindelijk eens door naar de Waarderpolder! Maak een goede noord-zuid verbinding aan de oostkant van de stad, verbind stadsdelen en je krijgt nieuw vers bloed voor oost. En praat vooral met de ondernemers van ons industriegebied de Waarderpolder. Ik vind het immers niet meer van deze tijd dat er niet gewoond kan worden in dit gebied. We willen geen grotere spekjesfabrieken in oost – waar Oost-Europese kentekens in de berm parkeren om werkgelegenheid te spekken. We willen jonge, oude, slimme, donkere, kansrijke en kansarme mensen met elkaar verbinden, laten wonen, werken en ondernemen. Verdicht-verdun-verbind-vermeng-voor-en-met-elkaar!

Dat is oost, verbonden met natuur, met Amsterdam en natuurlijk met Schiphol, met de duinen, de oude stad, met Schalkwijk en de Waarderpolder, met goed werkend en toegankelijk openbaar vervoer en met een mix aan functies. Weg met monoculturen! Haarlem is toe aan het creëren van nieuwe waarde. Haarlem experimenteert!

Wat is de opgave? Verdicht-verdun-verbind-vermeng-voor-en-met-elkaar!
Dus niet: landje voor landje verkopen en ieder zijn eigen ding laten doen, maar sluit een groot verbond: neem gemeenschappelijke verantwoordelijkheid en selecteer partijen die capabel en solvabel zijn, die vakmanschap tonen, die goede architectuur als basis kiezen. Die hoogwaardige ontwerpers in staat stellen hun vak te laten uitoefenen.

Verbanden die in staat zijn de buurtbewoners te laten participeren, die weten waar extra geld vandaan moet komen om de juiste verbinding wel maken, die risico nemen, langetermijnvisie hebben, lef tonen, kortom ambitie hebben om kwaliteit te realiseren en dat met hun verleden aantonen.

Wilt u me iets cadeau geven? Ik ben namelijk jarig vandaag.
Hou dan op met zeuren, hou op met uiterst complexe structuren te verzinnen waardoor we net zolang blijven praten dat mijn kinderen blijven zeggen: ‘Pap, oost is nog steeds zo saai, je kunt ook daar de wind horen ruisen. Waarom is dat niet gelukt?’

Doe het, nu.
Speel het spel om oost en doe het samen. Stel een topteam aan en geef ze de ruimte. Reken hen af op de gezamenlijke ruimtelijke kwaliteit en programmatische mix die oost zo verdient. Maak het goed vast aan stad en ommeland.

Haarlem slaapt niet, maar werkt aan een nieuwe oost-as met lef! Wie maakt Haarlem? Of beter nog, durft Haarlem? Wie begint?

Thijs Asselbergs, 14 september 2017
www.atelieroostwaarts.nl